Nguyễn Khuyến là người từng trải việc đời, lại có biệt tài về văn nôm. Văn ông làm đủ các lối: thơ, ca, hát nói, câu đối, văn tế ... Ông thích tự vịnh tự trào, có vẻ ung dung phóng khoáng. Ông cũng hay giễu cợt người đời, chỉ trích thói đời một cách nhẹ nhàng kín đáo, rõ ra một bậc đại nhân quân tử muốn dùng lối văn trào phúng để khuyên răn ngưòi đời.

Mỗi sáng tác của ông là một trải nghiệm, trăn trở của ông về cuộc đời, thế thái nhân tình. Trải nghiệm ấy đúc kết nên một sự nghiệp thơ văn khá đồ sộ với các tập thơ: Quế sơn thi tập, Yên đổ thi tập, Bách Liêu thi văn tập và nhiều bài hát ả đào, văn tế, câu đối truyền miệng.

Người đời nhớ nhiều tới Tam nguyên Yên Ðổ trên danh vị đại khoa, là bậc đại quan, cũng sẽ mãi nhớ đến Nguyễn Khuyến trong tư cách một thi nhân. Thơ Nguyễn Khuyến thật sự tiêu biểu cho tâm hồn người Việt và phong vị, cốt cách Á Ðông. Có thể coi ông là đại biểu cuối cùng của mẫu hình thi nhân nhà Nho chính thống, là "quả pháo đùng" tổng kết nền thi ca cuối mùa trung đại.